“- Uznaje się że świadomość jest nie do zdefiniowania – powiedziałem. – I rzeczywiście, jak można ją zdefiniować, skoro jest ona jakością wewnętrzną? Za pomocą zwykłych śodków, którymi dysponujemy, nie da się udowodnić obecności świadomości w innym człowieku. Mozemy ją poznać tylko w sobie.
- To wszystko bzdury – powiedział Gurdżijew – Zwykła naukowa sofistyka. Najwyższy czas, żebyś się tego wyzbył. W tym, co powiedziałeś, tylko jedna rzecz jest prawdą: że świadomość możesz znać tylko w samym sobie. Zauważ, że mówię ‘możesz znać’ bo możesz ją znać tylko wtedy, gdy ją masz. A kiedy jej nie masz, to nie możesz wiedzieć o tym, że jej nie masz w samym tym momencie – ale dopiero później. Mam na myśli to, że kiedy ona powraca, możesz spostrzec, że przez długi czas była nieobecna, i możesz odnaleźć lub przypomnieć sobie chwilę, kiedy ona zniknęła i kiedy na nowo się pojawiła. Możesz też ustalić, w którym momencie znajdowałeś się bliżej lub dalej świadomości. Ale obserwując w sobie pojawianie się i znikanie świadomości, nieuchronnie ujrzysz fakt, którego teraz nie widzisz ani nie przyjmujesz do wiadomości, mianowicie to, że momenty swiadomości są krótkotrwałe i że są oddzielone od siebie długimi okresami całkowicie nieświadomej i mechanicznej pracy maszyny. Zobaczysz, że możesz myśleć, czuć, działać, mówić, pracować, nie będąc świadomym. I jeśli nauczysz się dostrzegać w sobie chwile świadomosci i długie okresy mechaniczności, to tak samo nieomylnie będziesz u innych dostrzegał, kiedy są oni świadomi tego, co robią, a kiedy nie.
Twój podstawowy błąd polega na tym, że myślisz, iż zawsze masz świadomość, i ogólnie, że świadomość jest zawsze obecna, albo zawsze nieobecna. W rzeczywistości świadomość jest jakością, która ciągle ulega zmianie. Raz jest obecna, raz nie jest nieobecna. I istnieją też różne stopnie i różne poziomy świadomości. Zarówno świadomość, jak i rózne poziony świadomści należy zrozumieć w sobie poprzez doznanie, poprzez smak. Żadne definicje nie mogą ci w tym wypadku pomóc, i żadne definicje nie są możliwe dopóty, dopóki nie zrozumiesz tego, co musisz zdefiniować. Nauka, i filozofia nie mogą zdefiniować świadomości, ponieważ chcą ją zdefiniować tam, gdzie ona nie istnieje. Trzeba rozróżnić pomiędzy świadomością i możliwością świadomości.”

“Dla większości ludzi, nawet dla ludzi wykształconych i myslących, główną przeszkodą na drodze do osiągnięcia świadomości siebie jest to, iz myślą oni, że ją posiadają, to znaczy posiadają świadomość siebie i wszystkiego co z nią związane: indywidualność w znaczeniu trwałego i niezmiennego “Ja”, wolę, zdolność do czynienia, itd. Jest oczywiste, że człowiek nie będzie zainteresowany, jeśli powiecie mu, że przez długą i trudną pracę może osiągnąć coś, co według niego już ma. Wręcz przeciwnie, będzie myślał że albo jesteście obłąkani, albo dla własnej korzyści próbujecie go oszukać.”

“Wszystko jest w człowieku mechaniczne. Jeśli kłamie on, to dlatego, że nie umie nie kłamać. Jeśli mówi prawdę, to znaczy, że nie jest w stanie postąpić inaczej – i tak jest ze wszystkim. Wszystko się ‘zdarza’. Człowiek sam nie może nic uczynić, ani w sobie, ani poza sobą.”

“Wszyscy ludzie myślą, że mogą czynić, wszyscy ludzie chcą czynić i pierwszym pytaniem, które wszyscy ludzie zadają, jest: co mają czynić? Ale w rzeczywistości nikt nic nie czyni i nikt nic nie może uczynić. To jest pierwsza rzecz, którą należy zrozumieć. Wszystko się ‘zdarza’. Wszystko, co spada na człowieka, wszystko, co jest przez niego robione, wszystko, co od niego pochodzi – to wszystko się zdarza.. I to zdarza się dokładnie w taki sam sposób, jak deszcz, który spada w wyniku zmiany temperatury w wyższych warstwach atmosfery lub w otaczających chmurach, jak śnieg, który topi się pod wpływem promieni słońca, jak pył, który unosi się z wiatrem.
Człowiek jest maszyną. Wszystkie jego czyny, działania, słowa, mysli, uczucia, przekonania, opinie i nawyki, są wynikiem zewnetrznych wpływów, zewnętrznych wrażeń. Sam z siebie człowiek nie jest w stanie wytworzyć ani jednej myśli, ani jednego działania. Wszystko, co mówi, robi, mysli, czuje – to wszystko się zdarza. Człowiek nie może niczego odkryć, niczego wymyślić. To wszystko się zdarza.”

P. D. Uspienski “Fragmenty nieznanego nauczania”